އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ގޮތުގައި މުޖުތަމައުން ބަލައިގަންނަ ހިސާބާއި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް އެކަން އިހުސާސްކުރެވޭ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބަލައިލުމެއް
މާލޭގެ ކާރޫބާރޫ ބޮޑު މަޖީދީމަގުން ސައިކަލުގައި ހަމަޖެހިލައިގެން ދުއްވާފައި ދަނިކޮށް، ފަހަތުން އައި ޒުވާނަކު ގޮވާލި އަޑު އިވުނެވެ. “ބޭބޭ، ތަންކޮޅެއް ބާރަށް ދުއްވަބަލަ.” މިއީ އާންމުކޮށް މާލޭގެ މަގުމަތިން އިވޭ ބަހެއް ނަމަވެސް، އެ ދުވަހު އެ ބަސް އިވުމުން ހިތަށް އައީ މުޅިން ތަފާތު އިހުސާސެކެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސަށް “ބޭބެ”އެއްގެ ލަގަބު ލިބި، އުމުރުން ދުވަސްވެއްޖެކަން އިހުސާސްކުރެވުނީ ހަމަ ކުއްލިއަކަށެވެ. ގިނަ މީހުންނަށް އުމުރުން ދުވަސްވަމުންދާކަން އަމިއްލައަށް ގަބޫލުކުރަން އުނދަގޫވެއެވެ. އަހަރުތައް ފާއިތުވަމުން ދިޔަސް، ލޯގަނޑުން ފެންނަ ސިފަ ބަދަލުވި ނަމަވެސް، އެތެރެހަށީގައިވާ މީހާ އަދިވެސް ހީވަނީ ހަމަ ކުރީގެ ޒުވާން މީހާ ހެންނެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވުމަކީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މައްސަލައަކަށް ވަނީ މުޖުތަމައުން އެ މީހަކާ މެދު އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހެއްގެ ގޮތުގައި މުއާމަލާތްކުރަން ފެށުމެވެ. އުމުރުން ފަސްދޮޅަހާ ގާތްވެފައިވާއިރު ވެސް، ވަޒީފާއަށް ގޮސް، ސައިކަލު ދުއްވައި، ދަތުރުފަތުރުކޮށް، ހަލަބޮލިކަންމަތީ ގިނަވަގުތު އުޅުމުގެ ގާބިލުކަން ހުރެއެވެ. ކުރިމަގަށް ރާވާފައިވާ ކަންކަމާއި، އަމިއްލަ ހިޔާލުތަކާއި، އުންމީދުތައް އަދިވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު، އުމުރުން ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ހަގު ޒުވާނުންނަށް ވުރެ މާ ރަނގަޅަށް ކަންކަން އެނގޭކަމުގެ އިހުސާސް ވެސް ކުރެވެއެވެ. ގިނަ މީހުންނަށް މިކަން އިހްސާސްވަނީ ހޮސްޕިޓަލެއްގެ ކިޔޫއަކުން ނުވަތަ އާންމު ތަނަކުން “އިސް ރަށްވެހީންނަށް ހާއްސަ” ގޮނޑިއެއް ދައްކާލުމުންނެވެ. އެ ލަގަބު ލިބުނީ ކޮން އިރަކުތޯ އެހިނދު ހިތާހިތުން ސުވާލުކުރާނެއެވެ.
އުމުރުން ދުވަސްވުމާ މެދު އަޅުގަނޑުމެން ދެކޭ ގޮތް، އުމުރާއެކު ބަދަލުވަމުންދެއެވެ. ކުޑަކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ހުރިއިރު، އުމުރުން ފަންސާސް އަހަރުގެ މީހުންނަކީ ވަރަށް މުސްކުޅި ބައެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވުނެވެ. ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅޭ ކާފަމެން ނުވަތަ މާމަމެން މަތިން ހަނދާންކޮށްލާއިރު، އެއީ މަޑުމަޑުން ވާހަކަދައްކައި، ވަރަށް ހަރުދަނާކޮށް ހެދުން އަޅައި، އަދި ރަށުގައި ހުންނަ ހުރިހާ ގަސްގަހާގެއްސެއްގެ ނަން އެނގޭ މީހުން ކަމުގައި ހީކުރެވުނެވެ. އެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުން ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ގޭތެރޭގެ ކަންކަމާއި، މިސްކިތަށް ދިއުމާއި، ހަވީރު ފިނިޖެހުމުން މަގުމަތީގައި ހުންނަ ޖޯލިފަތީގައި އިށީނދެލައިގެން ތިބުމުގެ މައްޗަށެވެ. ނަމަވެސް އަމިއްލައަށް ފަންސާހުގެ އަހަރުތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުން، އެއީ މުސްކުޅިއެކޭ ބުނަން މާ ޅަ އުމުރެއް ކަމުގައި އިހުސާސްކުރެވުނެވެ. އޭގެ ފަހުން އިތުރު އަހަރުތަކެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު ވެސް، އެ މުސްކުޅިކަމުގެ އިހުސާސެއް ނުކުރެވެއެވެ. މީގެ ސަބަބަކީ، އުމުރުން ދުވަސްވުމާއި މުސްކުޅިވުމަކީ ދެ ކަމަކަށް ވުމެވެ. އަހަރުތައް ގިނަވަމުން ދިޔަސް، ސިކުނޑީގައިވާ ހަނދާންތަކާއި އިހުސާސްތައް އަދިވެސް ގުޅިފައިވަނީ ވިހި، ތިރީސް ނުވަތަ ސާޅީސް އަހަރުގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރާއެވެ. އެ ހަނދާންތަކަކީ މުއްދަތު ހަމަވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ސިކުނޑީގެ ކަނަކުން އަބަދުވެސް ގޮވަމުންދަނީ އަދިވެސް ކުރިއަށް ދިއުމަށެވެ. އާ ކަންކަން ތަޖުރިބާކުރުމަށެވެ.
ގިނަ މީހުންނަށް އުމުރުން ދުވަސްވަމުންދާކަން އަމިއްލައަށް ގަބޫލުކުރަން އުނދަގޫވޭ -- ރާއްޖޭގެ އާބާދީއަށް ބަލާއިރު، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ނިސްބަތް ދަނީ ހަލުވިކަމާއެކު އިތުރުވަމުންނެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ބޯހިމެނުމުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ 5 އިންސައްތައަކީ އުމުރުން 65 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނެވެ. އަދި 2030 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ދާއިރު މި ނިސްބަތް 7 އިންސައްތައަށް، އަދި 2050 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ދާއިރު 14 އިންސައްތައަށް އިތުރުވާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ރާއްޖޭގައި އުފަންވާ ކުދިންގެ ނިސްބަތް ދަށްވަމުން ދިއުމާއި، ސިއްހީ ފަރުވާގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުވެ މީހުންގެ އުމުރު ދިގުވަމުން ދިއުމެވެ. ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2024 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގައި އުފަންވާ ކުދީންގެ އެވްރެޖް އުމުރަކީ 81 އަހަރެވެ. މިއީ ސަރަހައްދީ ބައެއް ގައުމުތަކާ އަޅައި ބަލާއިރު ވަރަށް މަތީ އަދަދެކެވެ.
ދައުލަތުން އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ދޭ އިނާޔަތުގެ ގޮތުގައި ކޮންމެ މަހަކު 5،000 ރުފިޔާ ދެމުންގެންދެއެވެ. މި އަދަދު ބޮޑުކުރުމަށް ސިޔާސީ އެކި ފަރާތްތަކުން ވައުދުވެފައިވީ ނަމަވެސް، އަދިވެސް ރަސްމީކޮށް ދެމުން އަންނަނީ 5،000 ރުފިޔާއެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދުތައް ބޮޑުވަމުންދާ މި ޒަމާނުގައި، ބައެއް އާއިލާތަކަށް މި އަދަދަކީ އެންމެ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ނުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ގިނަ ބަޔަކަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ލުޔެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ސިވިލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާތަކުން މީހުން ރިޓަޔާކުރަން ޖެހޭ އުމުރަކީ 65 އަހަރު ކަމުގައި ކުރިން އޮތް ނަމަވެސް، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ތަސްދީގުކުރެއްވި ގާނޫނެއްގެ ދަށުން، ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކުގައި އުމުރުން 75 އަހަރާ ހަމައަށް ދެމިތިބުމުގެ ފުރުސަތު މިހާރު ވަނީ ފަހިކޮށްދީފައެވެ. މި ގާނޫނުގެ ދަށުން، އުމުރުން 65 އަހަރާއި 75 އަހަރާ ދެމެދުގެ މީހުންނަށް ކޮންމެ އަހަރަކު އާކުރެވޭ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ވަޒީފާގައި ދެމިތިބެވޭނެއެވެ. މިއީ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ތަޖުރިބާއާއި ހުނަރު ގައުމުގެ ތަރައްގީއަށް ބޭނުންކުރުމަށް އެޅުނު މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. މި ބަދަލާއެކު، އުމުރުން 65 އަހަރު ވުމަކީ ގޭގައި އިށީނދެގެން އިންނަން ޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަން ސާބިތުވެއްޖެއެވެ.
އިނގިރޭސި މަޝްހޫރު ލިޔުންތެރިޔާ ވިލިއަމް ޝޭކްސްޕިއަރ، އޭނާގެ ލިޔުމެއްގައި އިންސާނާގެ އުމުރުގެ އެންމެ ފަހު މަރުހަލާ ސިފަކޮށްފައިވަނީ ވަރަށް ހިތްދަތި ގޮތަކަށެވެ. އޭނާ ލިޔެފައިވާ ގޮތުގައި އެއީ ދަތްތައް ފައިބައި، ލޮލުގެ ފެނުން ގޮސް، ރަހަ ނޭނގި، ހުރިހާ ކަމަކުން މަހުރޫމުވެފައިވާ ދެވަނަ ކުޑަކުއްޖެއްގެ މަރުހަލާއެވެ. މިއީ އަދަބީ ގޮތުން ފުރިހަމަ ލިޔުމަކަށް ވިޔަސް، މިއަދުގެ ހަގީގަތާ މުޅިން ބީރައްޓެހި ސިފަކުރުމެކެވެ. ޝޭކްސްޕިއަރގެ ޒަމާނުގައި މީހުންގެ އުމުރު ކުރުވެފައި، މުސްކުޅިވުމުން ދިމާވާ ސިއްހީ މައްސަލަތަކަށް ފަރުވާއެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް މިއަދުގެ އިސް ރަށްވެހީންނަކީ މުޅިން ތަފާތު ބައެކެވެ. ގިނަ ބަޔަކު އަދިވެސް ފުރިހަމަ ވަގުތު ވަޒީފާ އަދާކުރެއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ދުނިޔޭގެ އެކި ގައުމުތަކަށް ދަތުރުކޮށް، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތައް ހިންގައި، އާ ހުނަރުތައް ދަސްކޮށް، މުޖުތަމައުގެ އެކި ކަންކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވެއެވެ. ޖަމިއްޔާ ޖަމާއަތްތަކުގައި އިސްކޮށް އުޅެ، އިންތިހާބުތަކުގައި އެންމެ ފޯރީގައި ކެމްޕެއިންކުރާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ވެސް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ގިނައެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ މެރެތަންތަކުގައި ދުވާ މީހުން ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޝޭކްސްޕިއަރ އޭނާގެ ލިޔުންތަކުގައި އޭރު ވިސްނާފައިވާނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ.
އުމުރުން ދުވަސްވުމާއި މުސްކުޅިވުމަކީ ދެ ކަމެއް -- ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމާއެކު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ވެސް ވަނީ ޒަމާނާ އެއްގޮތަށް ބަދަލުވެފައެވެ. ކުރިން މޯބައިލް ފޯނަކީ ބޭނުންކުރަން އުނދަގޫ އެއްޗެއް ކަމަށް ހީކުރި މީހުން، މިއަދު ސްމާޓްފޯނު ބޭނުންކޮށްގެން ވައިބަރ އޢި ވަޓްސްއެޕް އިން އާއިލާގެ މީހުންނަށް ވީޑިއޯ ކޯލްކޮށް، އޮންލައިންކޮށް ބޭންކިންގ ހިދުމަތްތައް ހޯދައި، ފޭސްބުކް އާއި ކްލަބްހައުސް އަދި ޓިކްޓޮކް ފަދަ ސޯޝަލް މީޑިއާ މަންސަތަކުގައި ޒުވާނުންނެކޭ އެއްފަދައިން ހަރަކާތްތެރިވެއެވެ. އާއިލީ ގްރޫޕްތަކުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ހެނދުނުގެ ސަލާމް ފޮނުވަނީ ވެސް ގޭގެ އެންމެ ދޮށީ މީހާއެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވުމަކީ ޒަމާނާ ބީރައްޓެހިވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ލިބިފައިވާ ތަޖުރިބާގެ އަލީގައި އާ ކަންކަން ދަސްކުރުމުގެ ފުރުސަތެކެވެ.
އުމުރުން ދުވަސްވުމާއެކު މުޖުތަމައުން ލިބޭ ބައެއް ލުއިފަސޭހަތަކާ މެދު ދެކޭ ގޮތް ވެސް ތަފާތެވެ. އައިޖީއެމްއެޗް ފަދަ ހޮސްޕިޓަލުތަކުގައި އިސް ރަށްވެހީންނަށް ހާއްސަ ކިޔޫތައް ހުރެއެވެ. ޒުވާނުން ދިގު ކިޔޫއެއްގައި ތިއްބައި، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ވަރަށް ފަސޭހައިން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައި އޮވެއެވެ. އަދި މާލެ ސަރަހައްދުގައި ދުއްވާ އާރުޓީއެލް ބަސްތަކާއި ފެރީތަކުގައި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ހާއްސަ ގޮނޑިތަކާއި ލުއިފަސޭހަ ގޮތްތައް ހުރެއެވެ. ބަހަށް އެރުމާއެކު ޑްރައިވަރު ނުވަތަ ކޮންޑަކްޓަރު އެންމެ ކުރީގައި ހުންނަ ގޮނޑިއަށް އިޝާރާތްކޮށްލައެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މީހަކު އެފަދަ ގޮނޑިއެއް ދައްކާލުމުން ނުވަތަ ކިޔޫއިން ކުރިދިނުމުން، ހިތުގައި ކުޑަ ނުތަނަވަސްކަމެއް އުފެދިދާނެއެވެ. “އަހަރެން އެހާ މުސްކުޅިވީ ބާވައޭ” ހިތަށް އަރާފާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ މުޖުތަމައުން ދޭ އިހުތިރާމާއި ގަދަރެވެ. މިއީ އެތައް އަހަރަކު ގައުމަށް ކޮށްދިން ހިދުމަތުގެ އަގު ވަޒަންކުރުމުގެ ގޮތުން ލިބޭ ހައްގެކެވެ. އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓުގައިވާ ނަންބަރަކީ ހަމައެކަނި ދުނިޔޭގައި ހޭދަކުރި ދުވަސްތަކުގެ އަދަދެވެ. އެއީ މީހާގެ ގާބިލުކަމާއި، ކުރަން ބޭނުންވާ ކަންކަމާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ބާކީ އޮތް ބައިގައި ހޯދަން ބޭނުންވާ އުފާވެރިކަން ވަޒަންކޮށްދޭ މިންގަނޑެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން “އިސް ރަށްވެހި” މިއީ ހަމައެކަނި ސިފަކުރުމެކެވެ. އެއީ މީހާގެ މުޅި ޝަހުސިއްޔަތެއް ނޫނެވެ.
ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ ބޮޑު ބައެއް މުސްކުޅިވަމުންދާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ ގޮތުން ވިސްނަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުން ވެސް މި ބަދަލަށް ތައްޔާރުވާން ޖެހެއެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ބޭނުންވާ ހާއްސަ ސިއްހީ ފަރުވާއާއި، އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމުތައް އިތުރަށް ހަރުދަނާކުރަން ޖެހެއެވެ.
މުސްކުޅިވަމުންދާ އާބާދީއަކަށް ބޭނުންވާ ހިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ދުރާލައި ރޭވުންތައް ރާވަންޖެހެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި، ގޭގައި ތިބެގެން ފަރުވާ ދެވޭނެ ނިޒާމުތަކާއި، ކިތަންމެ ބޭނުން ނުވިޔަސް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ހާއްސަ މަރުކަޒުތައް ގާއިމުކުރުން ހިމެނެއެވެ. މިކަންކަން ފުރިހަމަވަމުންދާ ވަރަކަށް، އިސްރަށްވެހީންނަށް މުޖުތަމައުގައި އިތުރު ފަސޭހަތަކެއް ލިބިގެންދާނެއެވެ.
މި ހަގީގަތް ގަބޫލުކޮށް، އުމުރާ މެދު ފަހުރުވެރިވުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓާ ޖަދަލުކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. ދެން ފަހަރަކުން މަގުމަތިން ޒުވާނަކު “ބޭބެ” އޭ ކިޔާފައި ގޮވާލައިފިނަމަ، ހިނިތުންވުމަކާއެކު އެކަން ބަލައިގަނެ، ޒުވާނުންނަށް މަގުދައްކައިދިނުމަކީ ލިބޭ އުފަލެކެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހެއްގެ ލަގަބު ލިބުމުން، މުޖުތަމައުން ލިބޭ ހާއްސަ އިނާޔަތްތަކާއި، ބަހުގެ އެންމެ ކުރީ ސީޓުތަކުގެ ބޭނުން ހިފައި، ދިރިއުޅުމުގެ މި މަރުހަލާ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އާރާސްތުކޮށް ވޭތުކުރުމަކީ ބުއްދިވެރި ގޮތެވެ. ސަރުކާރުން ސިވިލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާތަކުގައި 75 އަހަރާ ހަމައަށް ދެމިތިބެވޭނެ ގޮތް ހަމަޖައްސައި، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ދޭ އިނާޔަތްތައް މުރާޖައާކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށްދާއިރު، މިއީ ރާއްޖޭގެ އިސް ރަށްވެހީންނަށް އައު ފުރުސަތުތަކެއް ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. އަޅުގަނޑު ރަސްމީގޮތުން އިސް ރަށްވެއްސަކަށް ވާން އަދި ހައެއްކަ އަހަރު އެބައޮތެވެ. ބޭބޭ އޭ ގޮވިޔަސް އަދިވެސް މިހުރީ ޒުވާންކަމުގެ ޖޯޝުގައެވެ.